Ở nhiều khu phố Việt Nam, hình ảnh những ông cụ ngồi quanh bàn cờ tướng dưới gốc cây là một phần quen thuộc của buổi sáng. Với người cao tuổi, cờ không chỉ là một trò chơi, mà là cớ để gặp gỡ, trò chuyện, là cách giữ cho một ngày có nhịp điệu và niềm vui.
Bài này dành cho người cao tuổi muốn chơi cờ, và cho con cháu muốn giúp ông bà có thêm niềm vui với cờ. Chúng ta sẽ nói về chọn môn, nơi chơi, cách chơi trên điện thoại và giữ niềm vui gặp gỡ.
Vì sao cờ hợp với người cao tuổi?
Chơi được ở mọi nơi, mọi thời tiết. Không cần sân bãi, không cần sức khoẻ thể chất nhiều. Một bàn cờ và hai người là đủ.
Giữ đầu óc hoạt động. Mỗi ván cờ là một chuỗi suy nghĩ, tính toán, ghi nhớ. Đây là hoạt động trí óc tích cực, dù không nên xem cờ như thuốc. Xem thêm chơi cờ để giữ đầu óc minh mẫn.
Kết nối xã hội. Cờ tạo ra những cuộc gặp đều đặn với bạn bè, hàng xóm, và là cầu nối giữa các thế hệ trong gia đình.
Nhịp độ tự chọn. Người cao tuổi có thể chơi chậm rãi, không vội vàng, theo sức của mình.
Chọn môn cờ
Cờ tướng là lựa chọn phổ biến nhất với người cao tuổi ở Việt Nam. Rất dễ tìm bạn chơi ở công viên, quán nước, câu lạc bộ phường. Nhiều ông bà đã chơi từ nhỏ, chỉ cần tìm lại bạn chơi.
Cờ vua hợp nếu ông bà muốn chơi cùng cháu đang học cờ ở trường. Học cờ vua để chơi với cháu là động lực rất đẹp.
Cờ vây là thử thách mới mẻ cho những ai đã chơi cờ tướng hay cờ vua lâu năm. Luật ít, có thể bắt đầu trên bàn nhỏ.
Caro đơn giản, nhanh, hợp để chơi với cháu nhỏ.
Chơi ở đâu?
Công viên và vỉa hè. Những góc cờ quen thuộc buổi sáng và chiều. Người mới có thể bắt đầu bằng việc đứng xem, rồi dần tham gia.
Câu lạc bộ ở phường, xã, nhà văn hoá. Nhiều nơi có câu lạc bộ cờ tướng, cờ vua dành cho người cao tuổi, sinh hoạt định kỳ. Tìm hiểu thêm về câu lạc bộ cờ tướng ở Trung Tâm Cờ Tướng.
Tại nhà. Chơi với con cháu, với bạn bè sang chơi.
Trên điện thoại hoặc máy tính bảng. Khi trời mưa, khi sức khoẻ không cho phép ra ngoài, hoặc khi bạn chơi ở xa.
Con cháu giúp ông bà chơi cờ trên điện thoại
Nhiều ông bà ngại dùng điện thoại vì chữ nhỏ, thao tác lạ. Con cháu có thể giúp:
- Chọn thiết bị màn hình lớn. Máy tính bảng dễ nhìn hơn điện thoại.
- Tăng cỡ chữ và độ sáng.
- Thêm biểu tượng vào màn hình chính. Các site trong hệ Mưu Trí có thể thêm ra màn hình chính như một ứng dụng, ông bà chỉ cần chạm vào biểu tượng là vào chơi.
- Chỉ từng bước. Chạm vào quân, chạm vào điểm muốn đi. Với cờ tướng, các điểm đi được hiện chấm xanh.
- Chọn mức máy dễ lúc đầu để ông bà quen giao diện.
- Viết lại các bước ra giấy đặt cạnh thiết bị để ông bà tự làm khi con cháu vắng nhà.
Bạn có thể giúp ông bà mở Cờ Tướng Việt để chơi cờ tướng với máy, hoặc Cờ Vua Số để chơi cờ vua.
Chơi với bạn bè, con cháu ở xa
Một tính năng rất có ý nghĩa với người cao tuổi là chơi online với người quen qua đường link mời. Con cháu ở xa có thể tạo một ván, gửi đường link qua tin nhắn cho ông bà. Ông bà mở link là vào ván, không cần cài đặt hay tạo tài khoản. Nhiều gia đình duy trì "ván cờ cuối tuần" giữa ông và cháu ở hai thành phố theo cách này.
Chơi online trong hệ không có chat, nên ông bà không bị làm phiền bởi tin nhắn của người lạ.
Giữ niềm vui gặp gỡ
Dù chơi trên điện thoại tiện lợi, hãy khuyến khích ông bà giữ những buổi chơi cờ trực tiếp. Tiếng cười, câu chuyện, chén trà quanh bàn cờ là những điều màn hình không mang lại. Nếu ông bà ít đi lại, con cháu có thể mời bạn của ông bà đến nhà chơi, hoặc đưa ông bà ra công viên vào buổi sáng.
Những lưu ý nhỏ
Ngồi thoải mái. Ghế có tựa, bàn đủ cao, ánh sáng đủ.
Nghỉ giữa các ván. Đứng dậy vận động, uống nước.
Đừng quá căng thẳng. Có những người rất nhiệt khi chơi cờ, tranh luận gay gắt. Cờ là để vui, hãy giữ tinh thần hoà nhã. Mục tâm lý khi chơi cờ có nhiều gợi ý.
Thời gian màn hình vừa phải. Chơi trên điện thoại quá lâu có thể mỏi mắt.
Một buổi sáng cờ mẫu
Nhiều ông bà giữ một nếp sinh hoạt rất đẹp quanh bàn cờ: sáng dậy đi bộ một vòng, rồi ghé góc cờ quen ở công viên, chơi hai, ba ván với bạn, uống chén trà, trò chuyện chuyện thời sự, chuyện con cháu, rồi về nhà trước khi nắng lên. Nếp ấy vừa có vận động, vừa có trí óc, vừa có bạn bè. Con cháu có thể khuyến khích và giúp ông bà duy trì nếp sinh hoạt này, ví dụ đưa đón khi đường xa, hay mua cho ông bà một bàn cờ gấp gọn để mang theo.
Ông bà dạy cháu chơi cờ
Một trong những hình ảnh đẹp nhất là ông bà dạy cháu chơi cờ. Ông bà có thời gian, sự kiên nhẫn và kinh nghiệm; cháu có sự tò mò. Những ván cờ ấy trở thành kỷ niệm lâu dài. Mục gia đình chơi cờ có thêm nhiều ý tưởng.
Câu hỏi thường gặp
Người cao tuổi chưa từng chơi cờ có học được không?
Được. Bắt đầu với caro hoặc cờ tướng, chơi chậm, không áp lực. Học để vui và gặp gỡ, không cần giỏi.
Có cần tài khoản để ông bà chơi không?
Không. Ông bà có thể chơi với máy và chơi qua đường link mời mà không cần tài khoản. Tài khoản chỉ cần nếu muốn lưu lại ván cờ.
Chơi cờ nhiều có hại gì không?
Ngồi lâu một chỗ không tốt cho sức khoẻ. Nên nghỉ giữa các ván, đứng dậy vận động, và kết hợp với đi bộ, tập thể dục.
Ông bà nóng tính khi thua thì sao?
Đây là chuyện thường gặp. Chơi với bạn bè đồng trang lứa, giữ không khí vui vẻ, và nhắc nhau rằng cờ là để giải trí sẽ giúp ích.
