Hỏi người chơi cờ về ván thua gần nhất, rất nhiều người sẽ nói: "Đi vội quá." Không phải vì không biết, mà vì không dừng lại đủ lâu để thấy. Nóng vội là kẻ thù chung của người chơi cờ vua, cờ tướng, cờ vây và caro, từ người mới tới người đã chơi lâu năm. Bài này bàn về vì sao ta hay đi vội và làm gì để chậm lại đúng lúc.
Vì sao ta hay đi vội?
- Thấy một nước "hiển nhiên". Nước đầu tiên hiện ra trong đầu thường được đi luôn, dù có thể có nước tốt hơn hoặc nước đó có bẫy.
- Phản ứng lại đối thủ. Đối thủ vừa đe doạ, ta phản xạ chặn ngay mà không nghĩ liệu có cách phản công mạnh hơn.
- Áp lực thời gian. Kể cả khi còn nhiều thời gian, nhìn đồng hồ chạy cũng khiến ta vội.
- Chán, mệt. Cuối ván dài, người chơi muốn kết thúc nhanh.
- Cảm xúc. Vừa mất quân, vừa thắng một đòn, cảm xúc mạnh khiến ta đi nhanh hơn thường lệ.
Ba câu hỏi kiểm tra trước mỗi nước
Một thói quen đơn giản giúp giảm rất nhiều nước vội: trước khi chạm quân hay đặt quân, tự hỏi ba câu.
1. Nước vừa rồi của đối phương muốn gì?
Mỗi nước của đối phương đều có mục đích: tấn công, phòng thủ, chuẩn bị. Hiểu mục đích giúp bạn không bỏ qua đe doạ.
2. Sau nước của mình, đối phương có nước nào mạnh?
Đặc biệt là nước ăn quân, nước chiếu (cờ vua, cờ tướng), nước bắt quân hoặc cắt nhóm (cờ vây), nước tạo hàng bốn (caro).
3. Có nước nào tốt hơn không?
Ngay cả khi nước định đi có vẻ tốt, dành vài giây xem có lựa chọn khác không. Người chơi giỏi thường so sánh hai ba nước trước khi quyết định.
Ba câu hỏi này mất chưa tới một phút. Với ván có đồng hồ nhanh, bạn có thể rút gọn thành câu thứ hai.
Phân bổ thời gian hợp lý
Nóng vội không có nghĩa là phải nghĩ lâu ở mọi nước. Bí quyết là phân bổ thời gian đúng chỗ:
- Nước đơn giản, rõ ràng: đi nhanh. Ví dụ một nước ăn lại quân bắt buộc.
- Nước quan trọng: dành thời gian. Đó là những lúc thế cờ thay đổi: bắt đầu tấn công, quyết định đổi quân, chọn hướng phát triển.
- Khi đối thủ vừa làm điều bất ngờ: dừng lại lâu hơn bình thường. Nước bất ngờ thường có lý do.
Với ván có đồng hồ, hãy chọn nhịp giờ phù hợp với khả năng của mình. Người hay đi vội nên tập với nhịp chậm như 15 + 10 để hình thành thói quen suy nghĩ. Trong hệ Mưu Trí, khi mời bạn bè bạn còn có thể chọn không giờ. Cách chọn nhịp giờ được bàn trong bài tìm đối thủ hay mời bạn.
Nóng vội ở từng môn cờ
- Cờ vua: nóng vội hay dẫn tới bỏ quân, đặc biệt là quên quân bị ghim hoặc bị bắt đôi.
- Cờ tướng: hay quên luật Pháo cần ngòi, quên chân Mã bị cản, quên hai Tướng không được đối mặt.
- Cờ vây: đặt quân quá nhanh ở một góc mà không nhìn tổng thể; vội vàng cắt khi chưa đủ mạnh.
- Caro: chỉ lo tạo hàng của mình mà quên chặn hàng ba mở của đối phương.
Một ví dụ từ ván caro
Giả sử bạn đang có hai dấu liên tiếp và định thêm dấu thứ ba để tạo một hàng ba mở. Rất hấp dẫn. Nhưng nếu dừng lại hỏi câu thứ hai, bạn có thể thấy đối phương đã có sẵn một hàng ba mở ở góc bên kia. Hàng ba của bạn chưa buộc đối phương phải chặn, nên họ sẽ dùng nước tiếp theo biến hàng ba của họ thành bốn mở, và bạn không chặn kịp cả hai đầu. Người vội chỉ thấy cơ hội của mình; người bình tĩnh thấy cả cơ hội lẫn nguy hiểm, và chặn hàng ba của đối phương trước, trừ khi chính mình có một nước buộc họ phải trả lời ngay, như tạo hàng bốn.
Ví dụ này đúng với mọi môn cờ: nước "hiển nhiên" của bạn chỉ hay khi nó không để lại cho đối phương một nước còn hay hơn.
Nóng vội và sự tự tin
Nhiều người đi nhanh vì muốn tỏ ra tự tin. Thật ra, người chơi tự tin thực sự là người dám dành thời gian suy nghĩ ở những lúc quan trọng, không sợ đối thủ nghĩ mình chậm. Đi nhanh không phải là giỏi; đi đúng mới là giỏi.
Luyện chậm lại
- Chơi với máy và không dùng nút Đi lại. Khi không có đường lui, bạn sẽ cẩn thận hơn.
- Tự đặt luật cho mình: "Mỗi nước phải đếm tới ba mới được đi."
- Xem lại ván thua và đánh dấu những nước đi vội. Thường bạn sẽ ngạc nhiên vì có nhiều nước như vậy. Bài học từ mỗi ván cờ hướng dẫn cách xem lại hiệu quả.
Trẻ em và nóng vội
Trẻ em hầu như luôn đi nhanh. Đó là tính trẻ, không phải lỗi. Cha mẹ có thể giúp con bằng cách:
- Chơi chậm cùng con, làm mẫu việc suy nghĩ trước khi đi.
- Đặt một "luật vui": trước mỗi nước, con phải nói ra một điều con thấy trên bàn cờ.
- Khen khi con dừng lại suy nghĩ, kể cả khi nước đi cuối cùng không hay.
Với trẻ nhỏ, cờ caro là môn tốt để luyện thói quen nhìn đe doạ, vì hậu quả của nóng vội hiện ra ngay trong vài nước. Bạn có thể cho con tập với máy trên Caro Việt. Các bài khác về tâm lý nằm trong mục tâm lý khi chơi cờ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mình hay đi vội dù biết là không nên?
Vì nước đầu tiên hiện ra trong đầu thường có vẻ hiển nhiên, cộng với áp lực đồng hồ và cảm xúc trong ván.
Có cách nào đơn giản để bớt đi vội?
Tự hỏi trước mỗi nước: sau nước này, đối phương có nước nào mạnh? Chỉ mất vài giây nhưng giảm rất nhiều lỗi.
Nghĩ lâu ở mọi nước có tốt không?
Không. Nên đi nhanh ở nước đơn giản và dành thời gian cho những nước quan trọng.
Nhịp giờ nào giúp bớt nóng vội?
Nhịp chậm như 15 + 10 hoặc chơi không giờ với bạn bè giúp hình thành thói quen suy nghĩ.
Trẻ em đi nhanh có sao không?
Bình thường. Cha mẹ có thể làm mẫu việc suy nghĩ trước khi đi và khen khi con dừng lại suy nghĩ.
