"Con phải tập trung vào!" là câu cha mẹ, thầy cô hay nói khi trẻ đi hỏng một nước cờ. Nhưng tập trung không phải công tắc bật tắt được bằng một lời nhắc. Nó là kỹ năng, có thể chuẩn bị và luyện tập. Bài này nói về tập trung trong ván cờ ở mọi môn: chuẩn bị trước ván, giữ sự chú ý suốt ván dài, và giúp trẻ tập trung một cách nhẹ nhàng.
Vì sao cờ đòi hỏi tập trung?
Trong cờ vua, cờ tướng, cờ vây và caro, mọi thông tin đều nằm trên bàn. Không có yếu tố may rủi. Một khoảnh khắc lơ đãng là đủ để bỏ lỡ một đe doạ, và trong nhiều ván, một nước lơ đãng quyết định kết quả. Vì vậy người chơi giỏi không nhất thiết là người tính nhanh nhất, mà thường là người giữ được sự chú ý đều đặn nhất.
Chuẩn bị trước khi ngồi vào bàn
Loại bỏ phiền nhiễu
- Điện thoại: nếu chơi trên bàn cờ thật, để điện thoại xa. Nếu chơi online, bật chế độ không làm phiền để thông báo không bật lên giữa ván.
- Không gian: chọn chỗ ngồi yên tĩnh, đủ ánh sáng.
- Việc dang dở: nếu đang lo một việc gì, giải quyết trước hoặc ghi ra giấy để tạm gác lại.
Chuẩn bị cơ thể
- Không chơi khi quá đói hoặc quá no.
- Uống nước. Cơ thể thiếu nước dễ mệt và kém tập trung.
- Ngồi thẳng, thoải mái. Tư thế ảnh hưởng nhiều tới sự tỉnh táo trong ván dài.
Chọn ván phù hợp với năng lượng
Nếu bạn đang mệt, chọn ván ngắn hoặc chơi với máy thay vì một ván dài với người. Không có gì sai khi biết giới hạn của mình.
Giữ sự chú ý suốt ván
Chia ván thành từng đoạn
Một ván cờ dài dễ khiến sự chú ý suy giảm. Hãy nghĩ về ván cờ theo từng đoạn: khai cuộc, trung cuộc, tàn cuộc (hoặc quan tử trong cờ vây). Mỗi khi bước sang đoạn mới, dừng lại một nhịp và nhìn toàn bàn như lần đầu.
Dùng thời gian của đối thủ đúng cách
Khi đối thủ suy nghĩ, bạn có thể:
- Nghĩ về kế hoạch chung thay vì tính biến cụ thể.
- Thư giãn mắt bằng cách nhìn ra xa một lúc.
- Tránh nghĩ về kết quả ván cờ.
Có một "thói quen trước nước"
Người chơi giỏi thường có một thói quen nhỏ trước mỗi nước: một câu hỏi kiểm tra, một nhịp thở, hoặc đơn giản là ngồi thẳng lại. Thói quen này giúp kéo sự chú ý về bàn cờ. Bài giữ bình tĩnh khi chơi cờ giới thiệu kỹ thuật một nhịp thở trước mỗi nước.
Nhận ra khi mình lơ đãng
Dấu hiệu lơ đãng: đi một nước mà không nhớ vì sao mình đi, hoặc đọc lại nước của đối thủ mà không hiểu nó làm gì. Khi nhận ra, dừng lại và nhìn lại bàn cờ từ đầu.
Tập trung ở từng môn cờ
- Cờ vua và cờ tướng: tập trung vào đe doạ trực tiếp với quân chủ và những quân không được bảo vệ.
- Cờ vây: bàn cờ lớn, dễ mải mê một góc mà quên góc khác. Thỉnh thoảng nhìn toàn bàn để kiểm tra nhóm quân nào đang yếu.
- Caro: ván ngắn nhưng cần tập trung cao độ, vì chỉ một đe doạ không thấy là thua ngay. Luôn nhìn cả bốn hướng: ngang, dọc, hai đường chéo.
Khi ván cờ kéo dài và bạn thấy mệt
Có những ván cờ vây trên bàn 19×19 hay những ván cờ vua nhịp chậm kéo dài cả giờ. Sự chú ý giảm dần là điều tự nhiên. Một vài cách giữ sức:
- Đứng dậy vận động nhẹ khi tới lượt đối thủ suy nghĩ lâu, nếu hoàn cảnh cho phép.
- Uống một ngụm nước thay vì nhìn chằm chằm vào bàn cờ.
- Tóm tắt thế cờ bằng một câu trong đầu: "Mình đang hơn đất ở góc phải, đối thủ mạnh ở trung tâm." Câu tóm tắt giúp đầu óc sắp xếp lại thông tin.
- Chấp nhận rằng mình mệt và ưu tiên nước an toàn thay vì những phương án phức tạp.
Với người mới, không nên chơi ván quá dài ngay từ đầu. Hãy tăng dần độ dài ván theo thời gian, giống như tập chạy bộ tăng dần quãng đường.
Luyện tập trung ngoài ván cờ
- Ngủ đủ giấc. Thiếu ngủ là kẻ thù số một của sự tập trung.
- Vận động đều đặn. Đi bộ, chạy, bơi giúp đầu óc tỉnh táo hơn.
- Tập một việc tại một thời điểm. Thói quen làm nhiều việc cùng lúc khiến khả năng tập trung giảm dần.
Đây là gợi ý thói quen sinh hoạt, không phải lời khuyên y khoa. Nếu khó tập trung kéo dài và ảnh hưởng tới học tập, công việc, nên tìm tới người có chuyên môn.
Giúp trẻ tập trung mà không áp lực
Trẻ em tập trung trong thời gian ngắn hơn người lớn, và điều đó hoàn toàn bình thường. Vài gợi ý:
- Ván ngắn cho trẻ nhỏ. Caro hoặc cờ vây trên bàn 9×9 có ván ngắn, hợp với trẻ nhỏ. Caro Việt và Cờ Vây Việt có chế độ chơi với máy phù hợp để bắt đầu.
- Nghỉ giữa các ván. Một ván, nghỉ vài phút, rồi ván tiếp.
- Đừng giục. Câu "nhanh lên con" làm trẻ vội, không làm trẻ tập trung hơn.
- Khen khi trẻ dừng lại suy nghĩ. "Con nghĩ kỹ đó" khuyến khích tập trung hiệu quả hơn "phải tập trung vào".
- Không biến cờ thành bài kiểm tra. Trẻ tập trung tốt nhất khi thấy vui. Mục trẻ em và cờ có nhiều bài về giữ hứng thú cho trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Tập trung có luyện được không?
Có. Chuẩn bị trước ván, có thói quen trước mỗi nước và nghỉ ngơi đủ giúp sự tập trung tốt lên rõ rệt.
Chơi online làm sao để không bị phân tâm?
Bật chế độ không làm phiền, chọn chỗ yên tĩnh và chọn ván phù hợp với năng lượng của mình.
Ván cờ dài bị mệt thì làm sao?
Chia ván thành từng đoạn, dùng thời gian đối thủ suy nghĩ để thư giãn mắt và nhìn lại toàn bàn khi bước sang đoạn mới.
Trẻ nhỏ tập trung kém khi chơi cờ có sao không?
Bình thường. Chọn ván ngắn, nghỉ giữa các ván, không giục và khen khi trẻ dừng lại suy nghĩ.
Môn cờ nào cần tập trung nhất?
Môn nào cũng cần. Caro đòi hỏi tập trung cao trong thời gian ngắn, cờ vây đòi hỏi giữ sự chú ý trên bàn lớn trong thời gian dài.
