Hai người chơi cờ cùng một lượng thời gian mỗi tuần. Một người chơi liền hai mươi ván rồi tắt máy. Người kia chơi mười ván và dành thời gian còn lại xem lại những ván đó. Sau vài tháng, người thứ hai thường tiến bộ nhanh hơn hẳn. Lý do đơn giản: chơi cho bạn kinh nghiệm, nhưng xem lại mới biến kinh nghiệm thành bài học.
Bài này giới thiệu một thói quen xem lại ván ngắn gọn, dùng được cho cả cờ vua, cờ tướng, cờ vây và cờ caro.
Vì sao cần xem lại?
- Trong ván, bạn không thấy hết. Áp lực thời gian và cảm xúc khiến bạn bỏ qua nhiều điều. Xem lại khi bình tĩnh, bạn thấy rõ hơn.
- Lỗi của bạn có quy luật. Hầu hết người chơi mắc đi mắc lại vài loại lỗi. Xem lại giúp nhận ra quy luật ấy.
- Ván thắng cũng có bài học. Nhiều ván thắng là nhờ đối thủ sai, không phải nhờ bạn chơi hay. Xem lại giúp bạn biết mình đã sai ở đâu mà không bị trừng phạt.
Thói quen năm phút sau ván
Không cần dành cả giờ cho mỗi ván. Năm phút là đủ để có ích:
- Phút một: lướt nhanh toàn bộ ván từ đầu tới cuối, không dừng lại.
- Phút hai và ba: quay lại khoảnh khắc thế cờ đổi chiều, thường là lúc một bên mất quân, mất đất hoặc bị tạo đe doạ không chặn được.
- Phút bốn: tìm nước hỏng thật sự, thường nằm trước khoảnh khắc đổi chiều vài nước.
- Phút năm: viết một câu vào sổ lỗi.
Nếu bạn lưu ván trong tài khoản, việc xem lại rất nhanh: vào trang tài khoản, bấm vào ván, dùng các nút Lùi, Tới để đi qua từng nước.
Ba câu hỏi luôn cần đặt ra
1. Đối phương đã đe doạ gì mà mình không thấy?
Đây là câu hỏi quan trọng nhất ở mọi môn cờ. Trong cờ vua, cờ tướng: một quân bị ăn, một đòn chiếu. Trong cờ vây: một nhóm quân sắp hết khí. Trong caro: một hàng ba mở chưa chặn. Phần lớn ván thua của người mới đến từ việc không nhìn đe doạ của đối phương.
2. Mình đã có cơ hội nào mà bỏ lỡ?
Có những lúc bạn có đòn thắng nhưng không thấy. Tìm ra những cơ hội bị bỏ lỡ giúp bạn nhạy hơn ở những ván sau.
3. Mình đã dùng thời gian thế nào?
Có nghĩ quá lâu ở nước dễ và quá nhanh ở nước khó không? Có thua vì hết giờ không? Quản lý thời gian là kỹ năng chung của mọi môn cờ có đồng hồ.
Sổ lỗi: công cụ đơn giản mà hiệu quả
Sổ lỗi là một cuốn sổ nhỏ hoặc một ghi chú trên điện thoại, nơi bạn ghi mỗi ván một dòng. Ví dụ:
- "Cờ vua: để Mã bị bắt đôi Vua và Xe. Lỗi: không kiểm tra ô Mã đối phương nhảy tới."
- "Cờ tướng: quên Pháo có ngòi, mất Xe."
- "Cờ vây: để nhóm góc chỉ còn một mắt."
- "Caro: không chặn hàng ba mở, bị thành bốn."
Sau hai ba tuần, đọc lại sổ, bạn sẽ thấy vài loại lỗi lặp đi lặp lại. Đó chính là thứ cần luyện. Có thể tự đặt những câu nhắc trước mỗi nước, ví dụ "Kiểm tra quân nào của mình đang bị đe doạ".
Xem lại ván thắng
Nhiều người chỉ xem lại ván thua. Nhưng ván thắng cũng đáng xem:
- Đối thủ có từng có cơ hội lật ngược không? Nếu có, bạn đã may mắn và cần biết điều đó.
- Mình có thắng nhanh hơn được không? Tìm cách kết thúc gọn hơn giúp bạn sắc bén hơn.
- Điều gì mình đã làm tốt? Ghi nhận điểm mạnh cũng quan trọng như sửa điểm yếu.
Dùng máy đúng cách khi xem lại
Máy phân tích rất mạnh, nhưng nếu mở máy ngay, bạn sẽ chỉ biết "nước tốt hơn là gì" mà không hiểu vì sao. Cách dùng hiệu quả:
- Tự xem lại và tìm lỗi trước.
- Mở phân tích của máy để kiểm tra.
- Với mỗi chỗ máy chỉ ra, tự hỏi: vì sao nước máy gợi ý tốt hơn?
Với cờ vua, trang xem lại ván trong tài khoản có nút phân tích bằng máy, chấm màu từng nước. Bài máy tính và các môn cờ kể thêm về dùng máy để học.
Xem lại cùng người khác
Xem lại ván cùng đối thủ, bạn bè hoặc thầy là cách học rất tốt:
- Mỗi người thấy những điều khác nhau trong cùng một ván.
- Nghe đối thủ kể họ đã nghĩ gì giúp bạn hiểu cách người khác nhìn bàn cờ.
- Với trẻ em, xem lại cùng cha mẹ hoặc thầy biến ván thua thành cuộc trò chuyện vui thay vì nỗi buồn.
Nếu con bạn học cờ ở lớp, hãy hỏi thầy có xem lại ván cùng học trò không; đây là dấu hiệu của một lớp học tốt. Trung Tâm Cờ Vua có bài về cách nhận ra lớp cờ tốt.
Học từ mỗi ván, ở mọi môn cờ
Thói quen xem lại không phụ thuộc môn cờ. Nó dùng được cho cờ vua trên Cờ Vua Số, cờ tướng trên Cờ Tướng Việt, cờ vây, caro. Người chơi nhiều môn còn thấy một điều thú vị: nhiều lỗi của mình giống nhau ở mọi môn, ví dụ không nhìn đe doạ của đối phương. Sửa được lỗi đó ở một môn, bạn chơi hay hơn ở mọi môn. Các bài khác về tâm lý nằm trong mục tâm lý khi chơi cờ.
Đừng xem lại quá nhiều
Một lời nhắc ngược lại: xem lại là tốt, nhưng xem lại mọi ván một cách quá kỹ có thể làm bạn mệt và chán. Hãy xem nhanh phần lớn các ván, và chỉ xem kỹ vài ván quan trọng mỗi tuần. Chơi cờ trước hết phải vui.
Câu hỏi thường gặp
Xem lại ván mất bao lâu?
Năm phút sau mỗi ván là đủ để có ích. Những ván quan trọng có thể xem kỹ hơn.
Có nên xem lại ván thắng không?
Có. Ván thắng cũng có sai lầm và cơ hội bị bỏ lỡ, và giúp bạn nhận ra điểm mạnh của mình.
Sổ lỗi là gì?
Là nơi ghi ngắn gọn lỗi chính của mỗi ván. Sau vài tuần, đọc lại sổ giúp bạn thấy những lỗi lặp lại cần luyện.
Có nên dùng máy ngay khi xem lại?
Nên tự tìm lỗi trước rồi mới dùng máy kiểm tra, để hiểu vì sao chứ không chỉ biết nước đúng là gì.
Làm sao xem lại ván đã chơi online?
Đăng nhập bằng email để ván được lưu, sau đó vào trang tài khoản và mở ván muốn xem.
