Có một điều ai chơi cờ lâu cũng biết: nước hỏng nguy hiểm nhất không phải nước đầu tiên, mà là nước ngay sau đó. Vừa mất một quân, tim đập nhanh, bạn muốn gỡ lại ngay, và đi thêm một nước vội vàng khiến thế cờ từ xấu thành thua. Giữ bình tĩnh là kỹ năng chung của mọi môn cờ, và giống mọi kỹ năng khác, nó có thể luyện được.
Dấu hiệu bạn đang mất bình tĩnh
Bạn không thể giữ bình tĩnh nếu không nhận ra mình đang căng. Vài dấu hiệu thường gặp:
- Đi nhanh bất thường, nhất là sau khi vừa mất quân hoặc bị đe doạ.
- Nhìn đi nhìn lại một chỗ mà không suy nghĩ được gì mới.
- Tay run, tim đập nhanh, thở gấp.
- Suy nghĩ tiêu cực: "thua rồi", "mình ngu quá".
- Bực với đối thủ, với người xem, với tiếng ồn.
Chỉ cần nhận ra một trong những dấu hiệu này là đã có một nửa chiến thắng: bạn biết mình cần dừng lại một nhịp.
Kỹ thuật "một nhịp thở trước mỗi nước"
Kỹ thuật đơn giản nhất và hiệu quả nhất: trước khi chạm quân, thở một hơi chậm. Hít vào bằng mũi, thở ra chậm bằng miệng. Chỉ mất vài giây, nhưng:
- Cắt đứt phản xạ đi vội.
- Cho não thêm vài giây để kiểm tra lại.
- Nhắc bạn rằng mình đang kiểm soát ván cờ.
Nhiều người chơi kết hợp nhịp thở với một câu hỏi kiểm tra, ví dụ: "Đối phương đang đe doạ gì?" Câu hỏi này dùng được cho mọi môn: một quân bị ăn trong cờ vua, cờ tướng; một nhóm sắp hết khí trong cờ vây; một hàng ba mở trong caro.
Sau khi vừa đi một nước hỏng
Đây là thời điểm quan trọng nhất. Bạn vừa để mất quân, mất đất, hay để đối phương có đe doạ không chặn được. Hãy làm theo thứ tự:
- Dừng lại. Không đi ngay. Nếu có đồng hồ, dành thêm thời gian ở nước này là xứng đáng.
- Chấp nhận. Nước hỏng đã xảy ra, không lùi lại được. Nghĩ về nó lúc này chỉ làm bạn phân tâm.
- Đánh giá lại thế cờ như một thế mới. Quên câu chuyện trước đó. Nhìn bàn cờ hiện tại: mình còn gì, đối phương có gì, có cách nào gây khó khăn cho họ không?
- Tìm nước tốt nhất có thể, không phải nước "gỡ lại ngay". Nhiều khi nước tốt nhất là phòng thủ chắc chắn và chờ đối phương sai.
Nhiều ván cờ được lật ngược vì người đang thắng chủ quan, trong khi người đang thua giữ được bình tĩnh và kiên trì. Chủ đề chủ quan được bàn trong bài khi đang thắng đừng chủ quan.
Giữ bình tĩnh khi có đồng hồ
Đồng hồ làm căng thẳng tăng gấp đôi. Vài mẹo:
- Chọn nhịp giờ phù hợp. Nếu nhịp nhanh làm bạn hoảng, chọn nhịp chậm hơn. Không có gì xấu hổ khi chơi 15 + 10.
- Đừng nhìn đồng hồ liên tục. Liếc qua vài nước một lần là đủ.
- Chuẩn bị trước cho lúc ít thời gian. Khi còn ít giờ, ưu tiên nước an toàn, đơn giản.
- Nhớ rằng đối thủ cũng chịu áp lực đồng hồ.
Giữ bình tĩnh với những yếu tố bên ngoài
- Tiếng ồn, người xem: nếu chơi ở nơi công cộng, chọn chỗ ngồi yên tĩnh hơn. Nếu người xem chỉ nước, nhắc nhẹ nhàng. Bài người xem cờ có thêm gợi ý.
- Mạng chập chờn khi chơi online: chọn nhịp chậm khi mạng không ổn định. Rớt mạng thì mở lại trang trong khoảng một phút là vào lại đúng ván.
- Mệt mỏi, đói: nghỉ ngơi, ăn nhẹ trước khi chơi. Nhiều ván thua vì cơ thể mệt chứ không phải vì đầu óc kém.
Luyện bình tĩnh ngoài bàn cờ
Bình tĩnh không chỉ luyện trong ván cờ:
- Ngủ đủ. Người thiếu ngủ dễ cáu và dễ đi vội.
- Vận động. Đi bộ, tập thể dục giúp tinh thần ổn định hơn.
- Chơi với máy ở mức vừa sức để luyện thói quen thở trước mỗi nước mà không có áp lực của đối thủ thật.
Những gợi ý này mang tính thói quen sinh hoạt, không phải lời khuyên y khoa. Nếu căng thẳng ảnh hưởng tới cuộc sống, hãy tìm tới người có chuyên môn.
Một ví dụ quen thuộc
Hãy tưởng tượng một ván cờ tướng: bạn vừa để Pháo đối phương có ngòi và mất một Xe. Phản xạ đầu tiên là tìm ngay một nước chiếu để "gỡ". Nhưng nước chiếu vội vàng ấy thường chỉ đẩy Tướng đối phương về chỗ an toàn hơn, còn quân chiếu của bạn thì bị ăn tiếp. Người bình tĩnh sẽ làm khác: củng cố hàng phòng thủ, đưa các quân về chỗ chắc chắn, rồi chờ. Hơn một Xe là lợi thế lớn, nhưng đối phương vẫn phải tìm cách tận dụng, và người chơi đang hơn cũng có thể sai.
Bình tĩnh cho trẻ em
Trẻ em dễ mất bình tĩnh khi chơi cờ hơn người lớn. Cha mẹ có thể giúp:
- Dạy trẻ "thở một hơi rồi mới đi" như một trò chơi.
- Không giục trẻ đi nhanh.
- Khen khi trẻ dừng lại suy nghĩ, kể cả khi nước đi cuối cùng không hay.
Mục trẻ em và cờ có nhiều bài về cách giúp trẻ chơi cờ vui mà không áp lực.
Bình tĩnh là lợi thế ở mọi môn cờ
Dù bạn chơi cờ vua trên Cờ Vua Số, cờ tướng, cờ vây hay caro, người bình tĩnh hơn thường thắng trong những thế cờ căng thẳng. Không phải vì họ tính giỏi hơn, mà vì họ ít mắc lỗi vội vàng hơn. Các bài khác về tâm lý nằm trong mục tâm lý khi chơi cờ.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết mình đang mất bình tĩnh khi chơi cờ?
Dấu hiệu thường là đi nhanh bất thường, tim đập nhanh, suy nghĩ tiêu cực hoặc bực bội với đối thủ, người xem.
Kỹ thuật đơn giản nhất để giữ bình tĩnh là gì?
Thở một hơi chậm trước mỗi nước đi, kèm câu hỏi "đối phương đang đe doạ gì?".
Vừa đi nước hỏng thì nên làm gì?
Dừng lại, chấp nhận, đánh giá thế cờ như một thế mới và tìm nước tốt nhất, không vội gỡ lại.
Đồng hồ làm mình hoảng thì sao?
Chọn nhịp giờ chậm hơn, đừng nhìn đồng hồ liên tục, và ưu tiên nước an toàn khi còn ít thời gian.
Trẻ em có luyện được bình tĩnh không?
Có. Dạy trẻ thở trước khi đi như một trò chơi, không giục trẻ và khen khi trẻ dừng lại suy nghĩ.
