Nhiều người nghĩ cờ là thứ phải học từ nhỏ, và nếu đã ba mươi, bốn mươi tuổi mà chưa biết chơi thì thôi. Điều này không đúng. Học cờ để chơi cho vui, để có thêm một sở thích lành mạnh, hay để chơi cùng con, hoàn toàn có thể bắt đầu ở bất kỳ tuổi nào. Người lớn thậm chí còn có những lợi thế mà trẻ em không có.
Bài này nói về những lợi thế đó, những trở ngại người lớn hay gặp, và một lộ trình ba tháng đầu cụ thể.
Vì sao người lớn muốn học cờ?
Có rất nhiều lý do, và lý do nào cũng chính đáng:
- Con đang học cờ, bố mẹ muốn chơi cùng con.
- Muốn một thú vui không cần màn hình rực rỡ sau giờ làm.
- Muốn giữ đầu óc linh hoạt, có một hoạt động đòi hỏi suy nghĩ.
- Tò mò sau khi xem một bộ phim, một ván cờ trên mạng.
- Muốn giao lưu với bạn bè, đồng nghiệp, hàng xóm đang chơi cờ.
Lợi thế của người lớn khi học cờ
Biết tự học. Người lớn biết tìm tài liệu, đặt câu hỏi, tự sắp xếp thời gian học.
Kiên nhẫn hơn. Người lớn thường ngồi được lâu hơn với một vấn đề khó, không dễ bỏ cuộc sau vài lần thất bại.
Hiểu khái niệm trừu tượng nhanh hơn. Những ý tưởng như "kiểm soát trung tâm", "cân bằng giá trị" người lớn nắm dễ hơn trẻ nhỏ.
Có động lực rõ ràng. Người lớn học vì muốn, không phải vì bị bắt.
Những trở ngại hay gặp
Ngại thua trước người khác. Người lớn thường ngại thua trẻ con hoặc người trẻ hơn. Chơi với máy ở giai đoạn đầu giúp vượt qua cảm giác này.
Ít thời gian. Công việc, gia đình khiến thời gian chơi cờ bị cắt vụn. Giải pháp là chơi ngắn nhưng đều. Xem vừa đi làm vừa học cờ.
Kỳ vọng tiến bộ nhanh. Người lớn quen đạt được kết quả nhanh trong công việc, nên dễ nản khi thấy mình thua mãi. Cần nhớ rằng mọi người chơi cờ đều từng thua rất nhiều lúc đầu.
Cầu toàn. Muốn hiểu hết lý thuyết trước khi chơi. Thực tế, chơi nhiều mới là cách học nhanh nhất.
Lộ trình ba tháng đầu
Lộ trình dưới đây áp dụng cho cờ vua hoặc cờ tướng, hai môn có nhiều loại quân. Với cờ vây và caro, có thể rút ngắn vì luật ít hơn.
Tháng 1: Nắm luật và chơi nhiều với máy.
- Tuần 1: học cách đi từng quân. Mỗi ngày học một, hai loại quân, chơi thử ngay trên bàn.
- Tuần 2: học các luật đặc biệt (với cờ vua: nhập thành, phong cấp, bắt tốt qua đường; với cờ tướng: cản chân Mã, Pháo ngòi, Tướng đối mặt).
- Tuần 3 và 4: chơi với máy ở mức thấp nhất, mỗi ngày một, hai ván. Mục tiêu không phải thắng mà là không đi sai luật.
Tháng 2: Học những ý tưởng cơ bản.
- Học vài đòn chiến thuật đơn giản: bắt đôi, ghim quân (cờ vua), hoặc những đòn cơ bản với Pháo, Mã (cờ tướng).
- Học cách chiếu hết cơ bản với ít quân.
- Tăng mức máy khi đã thắng đều.
- Bắt đầu xem lại những ván thua: tìm một nước sai mỗi ván.
Tháng 3: Chơi với người thật.
- Chơi với bạn bè, người thân qua đường link mời.
- Thử ghép trận online với người lạ ở nhịp chậm.
- Nếu có điều kiện, tham gia câu lạc bộ để gặp người chơi trực tiếp.
Cuối tháng ba, hầu hết người lớn học đều đặn sẽ chơi được những ván có ý nghĩa, không còn bỏ quân vô lý, và bắt đầu thấy được vẻ đẹp của môn cờ mình chọn.
Nguồn học và nơi chơi
Với cờ vua, Cờ Vua Số có bàn chơi với máy nhiều mức và phần xem lại ván chỉ ra nước sai lớn nhất; Trung Tâm Cờ Vua có bài về lộ trình học cho người lớn. Với cờ tướng, Cờ Tướng Việt có đầy đủ bài từ luật tới khai cuộc. Nếu muốn thử cờ vây, Cờ Vây Việt có bàn 9×9 để làm quen.
Những sai lầm người lớn hay mắc khi tự học
Học quá nhiều khai cuộc. Nhiều người lớn dành hàng giờ học thuộc các nước mở đầu, rồi lúng túng ngay khi đối phương đi khác. Ở giai đoạn đầu, hiểu nguyên tắc quan trọng hơn thuộc lòng.
Chỉ chơi, không xem lại. Chơi hàng trăm ván mà không bao giờ nhìn lại thì tiến bộ rất chậm. Năm phút xem lại mỗi ván giá trị hơn nhiều ván mới.
Chơi quá nhanh. Cờ chớp hấp dẫn, nhưng người mới cần thời gian suy nghĩ. Hãy dành phần lớn thời gian cho những ván chậm.
So sánh với người khác. Mỗi người có hoàn cảnh riêng. Hãy so sánh bạn hôm nay với bạn tháng trước, không phải với người khác.
Giữ động lực lâu dài
Động lực của người lớn thường dao động theo công việc và cuộc sống. Có tuần bạn chơi mỗi ngày, có tuần không chạm vào bàn cờ. Điều đó bình thường. Một vài mẹo nhỏ giúp giữ nhịp: đặt một khung giờ cố định, có một người bạn cùng học để rủ nhau chơi, và thỉnh thoảng nhìn lại những ván đã lưu từ tháng đầu để thấy mình đã đi được bao xa.
Chơi cùng con
Nếu bạn học cờ vì con, hãy biến việc học thành hoạt động chung. Hai bố mẹ con cùng học luật, cùng chơi với máy, cùng xem lại ván. Trẻ thấy người lớn cũng đang học, cũng có lúc thua, và điều đó giúp trẻ bình thản hơn với thắng thua. Mục gia đình chơi cờ có nhiều gợi ý.
Câu hỏi thường gặp
Năm mươi tuổi mới học cờ có muộn không?
Không muộn. Học để chơi cho vui và giao lưu thì tuổi nào cũng được. Xem thêm chơi cờ cho người cao tuổi.
Người lớn nên chọn môn nào?
Tuỳ bạn bè, gia đình và sở thích. Bài nên học môn cờ nào trước có cách thử bốn môn trong một tuần để tự chọn.
Có nên đi học lớp hay tự học?
Tự học hoàn toàn được với nguồn tài liệu và máy hiện nay. Lớp học phù hợp nếu bạn thích có người hướng dẫn và bạn học cùng.
Bao lâu thì chơi được với người thật?
Thông thường sau một, hai tháng chơi đều với máy, khi không còn đi sai luật và đã thắng được máy ở mức thấp.
