Cờ là trò chơi của hai người. Nghe hiển nhiên, nhưng rất nhiều người mới chơi như thể chỉ có một mình: họ nghĩ về kế hoạch của mình, đi nước của mình, và bất ngờ khi đối phương tung ra một đòn. Thói quen quan trọng bậc nhất mà mọi người chơi cờ cần có là đọc ý đối thủ: hiểu đối phương vừa làm gì và đang muốn làm gì.
Bài này đưa ra những câu hỏi cần đặt sau mỗi nước của đối phương, cách nhận ra kế hoạch của họ, và cách dùng điều đó để chọn nước đi của mình.
Câu hỏi đầu tiên: nước vừa rồi đe doạ gì?
Sau mỗi nước của đối phương, trước khi nghĩ về nước của mình, hãy hỏi: nước đó đe doạ gì?
- Có quân nào của mình vừa bị tấn công không?
- Có nước chiếu, nước ăn quân nào đối phương có thể đi ở nước tiếp theo không?
- Có đường nào vừa được mở ra (đường chéo, cột, hàng) không?
Câu hỏi này đơn giản nhưng giúp tránh phần lớn những lần mất quân vô lý. Nhiều người chơi giỏi đã biến nó thành phản xạ.
Câu hỏi thứ hai: đối phương muốn gì trong vài nước tới?
Không phải nước nào cũng là đe doạ trực tiếp. Có những nước chuẩn bị: đưa quân về một cánh, mở một đường, củng cố một điểm. Hãy hỏi:
- Đối phương đang dồn quân về đâu?
- Họ đang chuẩn bị tấn công hay phòng thủ?
- Nếu họ có thêm hai, ba nước tự do, họ sẽ làm gì?
Nhận ra kế hoạch của đối phương sớm giúp bạn chuẩn bị trước, thay vì chỉ phản ứng khi đòn đã tới.
Câu hỏi thứ ba: nước đó có để lộ điều gì không?
Mỗi nước đi vừa làm được điều gì đó, vừa có thể bỏ trống một điều gì đó. Quân vừa di chuyển có thể đã từng bảo vệ một quân khác, hoặc giữ một điểm quan trọng. Hãy hỏi: quân vừa rời chỗ cũ đã để lại điểm yếu nào? Đây thường là nơi cơ hội của bạn xuất hiện.
Dấu hiệu trong từng môn
Cờ vua. Để ý các đường chéo của Tượng và Hậu, cột mở cho Xe, các ô Mã có thể nhảy tới bắt đôi. Khi đối phương đưa Hậu ra sớm, thường họ đang nhắm vào một điểm yếu gần Vua của bạn. Đánh Cờ Vua có nhiều bài về các bẫy phổ biến.
Cờ tướng. Để ý đường Pháo (quân nào đang làm ngòi), chân Mã (quân nào đang cản), và đường Xe. Khi đối phương dời một quân khỏi cột giữa, hãy kiểm tra xem Pháo của họ có vừa được "mở ngòi" chiếu Tướng không. Đọc thêm trên Cờ Tướng Việt.
Cờ vây. Để ý nhóm quân nào của bạn vừa mất khí, nhóm nào của đối phương vừa được củng cố. Khi đối phương đặt quân gần nhóm yếu của bạn, họ có thể đang chuẩn bị tấn công hoặc lấy đất nhờ áp lực. Thử luyện trên Cờ Vây Việt.
Caro. Sau mỗi nước của đối phương, quét bốn hướng quanh quân vừa đặt: có hàng ba mở nào không, có hàng bốn nào không, có điểm nào đối phương có thể tạo hai đe doạ cùng lúc không. Trong caro, đọc sót một hướng thường là thua ngay.
Dùng ý đồ của đối phương để chọn nước
Khi đã đọc được đối phương muốn gì, bạn có mấy lựa chọn:
- Ngăn chặn trực tiếp. Chặn đường, bảo vệ quân bị nhắm tới.
- Ngăn chặn gián tiếp. Tạo đe doạ của mình mạnh hơn, buộc đối phương phải đối phó, không kịp thực hiện kế hoạch.
- Để đối phương làm, nếu nó không nguy hiểm. Có những kế hoạch nhìn thì đáng sợ nhưng thật ra không hiệu quả. Tiết kiệm nước để làm việc của mình.
Chọn cách nào tuỳ vào tính toán. Bài tấn công và phòng thủ cân bằng bàn thêm về lựa chọn này.
Đọc phong cách đối thủ
Khi chơi nhiều ván với cùng một người, bạn sẽ thấy phong cách của họ: người thích tấn công sớm, người phòng thủ chặt, người hay đổi quân, người hay mạo hiểm. Hiểu phong cách giúp bạn chuẩn bị: với người thích tấn công, củng cố quân chủ sớm; với người phòng thủ chặt, kiên nhẫn tạo áp lực.
Tuy vậy, đừng quá tin vào "đọc người" mà bỏ qua bàn cờ. Mọi quyết định cuối cùng vẫn phải dựa trên thế cờ thật.
Đọc ý đối thủ khi chơi với máy
Máy không có "tâm lý", nhưng vẫn có nước đi với mục đích. Luyện với máy là cách tốt để tập thói quen hỏi "nước này đe doạ gì". Máy ở mức cao rất ít bỏ sót, nên nếu bạn quên kiểm tra, bạn sẽ bị trừng phạt ngay. Đây là bài học tốt.
Đọc ý đối thủ cũng là đọc chính mình
Một điều thú vị: khi luyện hỏi "đối phương muốn gì", bạn cũng dần học cách nhìn nước đi của mình bằng con mắt của đối phương. Trước khi đi, hãy thử hỏi ngược: "Nếu mình là đối phương, sau nước này mình sẽ tấn công vào đâu?" Câu hỏi này giúp bạn phát hiện những điểm yếu mà nước đi của mình vừa tạo ra, trước khi đối phương kịp khai thác. Nhiều người chơi giỏi mô tả quá trình suy nghĩ của họ như một cuộc trò chuyện liên tục giữa hai góc nhìn: của mình và của người ngồi đối diện.
Thói quen ba giây
Một thói quen đơn giản bạn có thể áp dụng ngay: sau mỗi nước của đối phương, dành ba giây chỉ để nhìn và trả lời câu hỏi "nước đó đe doạ gì?" trước khi nghĩ về nước của mình. Ba giây mỗi nước có vẻ nhỏ, nhưng thói quen này thay đổi rất nhiều kết quả ván cờ, nhất là với người mới.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao không quên kiểm tra nước của đối phương?
Biến nó thành nghi thức: mỗi khi đối phương đi, mình hỏi "đe doạ gì?" trước tiên. Chơi chậm trong thời gian đầu để thói quen hình thành.
Đối phương đi một nước lạ, không hiểu mục đích thì sao?
Hãy tính kỹ hơn. Nước lạ có thể là sai lầm, nhưng cũng có thể là bẫy. Kiểm tra các nước ép mà đối phương có thể đi tiếp theo.
Có nên đoán tâm lý đối thủ qua nét mặt?
Khi chơi trực tiếp, nét mặt có thể cho vài gợi ý, nhưng không đáng tin bằng bàn cờ. Hãy tập trung vào thế cờ.
Đọc ý đối thủ có giúp khi chơi online không?
Có. Dù không thấy mặt, nước đi của đối phương vẫn nói lên ý đồ của họ. Kỹ năng đọc nước đi là như nhau khi chơi trực tiếp hay online.
