Nhiều người chơi cờ từng trải qua cảm giác này: đang có thế tốt, thậm chí sắp thắng, rồi nhìn lên đồng hồ và thấy chỉ còn vài giây. Đi vội vài nước, mất quân, hoặc tệ hơn là hết giờ và thua. Khi chơi có đồng hồ, thời gian là một phần của ván cờ, cũng quan trọng như quân cờ.
Bài này nói về cách quản lý thời gian khi chơi cờ có đồng hồ, áp dụng cho cờ vua, cờ tướng, cờ vây và caro khi chơi online hoặc trực tiếp.
Hiểu nhịp giờ trước khi chơi
Nhịp giờ thường được ghi dạng "phút + giây". Ví dụ "5 + 3" nghĩa là mỗi bên có năm phút cho cả ván, và sau mỗi nước đi được cộng thêm ba giây. Phần cộng thêm này giúp tránh tình trạng thua vì hết giờ ở cuối ván khi thế cờ còn phức tạp.
Khi chơi online trong hệ Mưu Trí, bạn có thể chọn các nhịp từ "1 + 0" (rất nhanh) tới "15 + 10" (khá thong thả), hoặc chơi không giới hạn thời gian khi mời bạn bè. Xem thêm chọn môn cờ theo thời gian.
Chia thời gian theo giai đoạn ván
Một cách nghĩ đơn giản là chia thời gian cho ba giai đoạn:
Đầu ván: đi nhanh vừa phải. Những nước khai cuộc quen thuộc không cần nghĩ lâu. Nếu bạn biết mình đang đi theo nguyên tắc (phát triển quân, chiếm trung tâm, ra Xe sớm với cờ tướng, chiếm góc với cờ vây), đừng tiêu quá nhiều thời gian.
Giữa ván: dành nhiều thời gian nhất. Đây là giai đoạn có nhiều quyết định quan trọng: đòn chiến thuật, kế hoạch, giao tranh. Phần lớn thời gian nên để dành cho giai đoạn này.
Cuối ván: giữ dự trữ. Tàn cuộc thường cần tính chính xác, nên đừng để mình chỉ còn vài giây khi bước vào giai đoạn này. Luôn giữ một phần thời gian dự trữ.
Khi nào nên nghĩ lâu?
Không phải nước nào cũng đáng nghĩ lâu. Hãy dành thời gian cho những thời điểm then chốt:
- Khi có nước ép như chiếu, ăn quân, đe doạ quân lớn, hoặc hàng bốn trong caro. Tính kỹ để không bỏ lỡ đòn hoặc đi vào bẫy.
- Khi thế cờ thay đổi lớn: đổi nhiều quân, chuyển sang tàn cuộc, giao tranh bắt đầu.
- Khi đối phương đi một nước bất ngờ. Tìm hiểu mục đích của nó. Xem đọc ý đối thủ.
- Khi phải chọn kế hoạch. Quyết định hướng đi cho vài nước tới đáng được suy nghĩ kỹ.
Khi nào nên đi nhanh?
- Nước bắt buộc. Khi chỉ có một nước hợp lý (ví dụ phải ăn lại quân, phải chặn hàng bốn), đi ngay.
- Nước đã tính trước. Nếu bạn đã tính chuỗi nước và đối phương đi đúng như dự đoán, không cần tính lại từ đầu.
- Nước theo nguyên tắc khi thế cờ yên tĩnh.
Tận dụng thời gian của đối phương
Khi đối phương đang suy nghĩ, bạn cũng có thể suy nghĩ: đoán xem họ sẽ đi gì, chuẩn bị nước đáp cho vài khả năng. Khi họ đi đúng một trong những nước bạn đã chuẩn bị, bạn có thể đáp nhanh và tiết kiệm thời gian của mình. Tuy vậy, luôn kiểm tra lại nước thật của đối phương trước khi đi; đừng đi theo phản xạ chỉ vì đã chuẩn bị.
Khi còn rất ít thời gian
- Đơn giản hoá thế cờ. Đổi quân khi có thể, tránh những thế phức tạp cần tính nhiều.
- Ưu tiên an toàn. Kiểm tra nhanh đe doạ của đối phương; không cần tìm nước tốt nhất, chỉ cần nước không thua.
- Dùng thời gian cộng thêm. Với nhịp có cộng thêm, đi nhanh để tích luỹ vài giây.
- Đừng hoảng. Hoảng loạn dẫn tới đi bừa. Hít một hơi, nhìn bàn cờ, rồi đi.
Quản lý thời gian trong từng môn
Cờ vua và cờ tướng. Nhiều ván thua vì dùng quá nhiều thời gian ở khai cuộc, rồi phải đi vội ở trung cuộc. Học một vài khai cuộc đủ quen để đi nhanh giúp dành thời gian cho giữa ván. Chơi thử trên Cờ Vua Số hoặc Cờ Tướng Việt.
Cờ vây. Cờ vây có nhiều nước hơn các môn khác, nên cần chia thời gian cẩn thận hơn. Những nước quan tử cuối ván tuy nhỏ nhưng nhiều, nên đừng để đồng hồ cạn trước khi tới giai đoạn này.
Caro. Ván caro ngắn, nhịp nhanh. Thời gian quan trọng nhất là lúc đối phương bắt đầu tạo nước ép liên tiếp: lúc đó cần tính kỹ để không bị đòn kép.
Luyện quản lý thời gian
- Chơi ở một nhịp cố định trong một thời gian để làm quen cảm giác.
- Xem lại thời gian sau ván. Mình tiêu nhiều thời gian nhất ở đâu? Có đáng không?
- Tập chơi nhịp chậm trước. Người mới nên bắt đầu với nhịp chậm, rồi mới chuyển sang nhịp nhanh khi đã có thói quen suy nghĩ.
Đồng hồ khi chơi trực tiếp
Khi chơi trên bàn cờ thật với đồng hồ cờ, có thêm vài thói quen cần nhớ: bấm đồng hồ bằng chính tay đã đi quân, bấm ngay sau khi đặt quân xuống, và không để tay lơ lửng trên đồng hồ trong lúc đối phương suy nghĩ. Ở các giải phong trào, ban tổ chức thường nhắc những quy định này trước khi thi đấu. Nếu bạn định đi giải, hãy tập chơi với đồng hồ thật vài lần ở nhà để quen tay.
Một lời nhắc về công bằng
Khi chơi online, nếu phải rời đi giữa ván, hãy dùng nút thoát thay vì để đồng hồ chạy hết. Đối phương sẽ không phải chờ vô ích. Nếu bạn rớt mạng, bạn có một khoảng thời gian để quay lại; đồng hồ của bạn vẫn chạy trong lúc đó. Mục chơi cờ online có thêm thông tin.
Câu hỏi thường gặp
Người mới nên chơi nhịp nào?
Nhịp chậm như "10 + 5" hoặc "15 + 10", hoặc không giới hạn thời gian với máy. Nhịp nhanh dễ khiến người mới hoảng và đi bừa.
Thời gian cộng thêm có tác dụng gì?
Giúp người chơi luôn có vài giây cho mỗi nước, tránh thua vì hết giờ khi thế cờ còn phức tạp. Đây là cách chơi công bằng hơn cho những ván dài.
Có nên nghĩ lâu ngay từ nước đầu?
Không cần. Những nước đầu quen thuộc nên đi nhanh để dành thời gian cho giữa ván.
Thua vì hết giờ có đáng buồn không?
Buồn nhưng là bài học. Xem lại ván để thấy mình đã tiêu thời gian ở đâu, và lần sau phân bổ khác đi. Bài học từ sai lầm khi chơi cờ có cách làm cụ thể.
