Nhiều cha mẹ muốn con chơi cờ nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Có người lo mình không giỏi cờ nên không dạy được con. Có người lỡ thắng con liên tục khiến con nản. Có người biến giờ chơi cờ thành giờ học thêm, con sợ. Bài này gom những kinh nghiệm để chơi cờ cùng con trở thành khoảng thời gian cả nhà mong đợi.
Không cần giỏi cờ mới chơi được với con
Điều quan trọng nhất cha mẹ mang tới bàn cờ không phải trình độ, mà là sự hiện diện. Ngồi cùng con, cùng học, cùng cười khi đi nhầm. Nếu cha mẹ chưa biết chơi, càng tốt: hai cha con cùng học luật, con sẽ thấy người lớn cũng học, cũng sai, cũng không sao.
Với môn nào cũng vậy, luật cơ bản có thể học trong một buổi. Các trang trong hệ Mưu Trí đều có bài luật bằng tiếng Việt và cho chơi với máy để thử ngay.
Chọn môn theo tuổi của con
- Trẻ nhỏ, mới biết đếm: cờ caro là lựa chọn tốt nhất. Luật đơn giản, ván ngắn, con thấy kết quả ngay. Caro Việt có máy mức dễ để con làm quen.
- Trẻ đã quen nhận hình, thích xếp đặt: cờ vây trên bàn nhỏ 9×9. Luật ít, mỗi ván ngắn, con học được cách nhìn toàn bàn. Xem Cờ Vây Việt.
- Trẻ lớn hơn một chút, thích câu chuyện: cờ vua hoặc cờ tướng. Mỗi quân có "nhân vật", cách đi riêng, trẻ thích nghe kể về Vua, Hậu, Tướng, Xe. Cờ Vua Số và Cờ Tướng Việt là điểm bắt đầu.
Không có môn nào "tốt nhất". Hãy để con thử vài môn và chọn môn con thích. Mục chọn môn cờ có thêm gợi ý.
Nên thắng con hay nhường con?
Đây là câu hỏi cha mẹ nào cũng gặp. Không có câu trả lời duy nhất, nhưng có vài nguyên tắc:
- Với trẻ nhỏ mới học, nhường một cách khéo léo. Không phải để con thắng mọi ván, mà để con thắng đủ nhiều để thấy vui. Nhường khéo nghĩa là đi những nước "hợp lý nhưng không tốt nhất", không phải cố tình bỏ quân lộ liễu. Trẻ rất nhạy, biết khi bị nhường quá rõ.
- Khi con đã quen, chơi thật hơn. Trẻ lớn hơn cảm nhận được sự thiếu tôn trọng khi bị nhường mãi. Chơi thật giúp con có động lực tiến bộ.
- Dùng chấp quân thay vì nhường lén. Trong cờ vây, người mạnh chấp người yếu vài quân là truyền thống. Trong cờ vua, cờ tướng, cha mẹ có thể bỏ bớt một quân mạnh của mình ngay từ đầu. Con biết điều đó và thấy công bằng.
- Nói thật khi con hỏi. Nếu con hỏi "bố có nhường con không?", hãy trả lời thật.
Khen đúng chỗ
Cách cha mẹ khen ảnh hưởng lớn tới cách con nhìn nhận cờ:
- Khen nỗ lực: "Con nghĩ lâu và tìm ra nước đó, hay lắm."
- Khen ý tưởng: "Con thấy được là Mã của bố đang bị đe doạ, giỏi đó."
- Tránh khen "thông minh", "thiên tài", vì trẻ có thể sợ thua để giữ danh hiệu đó.
- Tránh so sánh với anh chị em hay bạn bè.
Khi con thua, không cần an ủi quá mức. Một câu "Ván này hay mà, mình chơi ván nữa không?" là đủ. Bài thua cho đúng cách có thêm gợi ý.
Biến ván cờ thành giờ trò chuyện
Ván cờ cùng con là dịp tốt để trò chuyện, không chỉ về cờ:
- Hỏi con nghĩ gì: "Con định làm gì với con Xe này?" Trẻ thích được hỏi ý kiến.
- Kể chuyện về quân cờ: vì sao Tượng không qua sông, vì sao Hậu mạnh nhất. Bài nguồn gốc cờ vua có nhiều chuyện hay để kể.
- Nói cả chuyện ngoài cờ: hôm nay ở lớp thế nào, con thích gì. Không khí thoải mái của ván cờ giúp trẻ dễ mở lòng.
Những điều nên tránh
- Biến cờ thành bài học bắt buộc. "Mỗi tối phải chơi hai ván" dễ khiến cờ thành nghĩa vụ.
- Giảng giải liên tục trong ván. Để con tự đi, tự sai. Giảng sau ván, và chỉ khi con muốn.
- Nổi nóng khi con đi nhầm. Con đang học, đi nhầm là chuyện bình thường.
- Dùng cờ để thưởng phạt. "Học xong mới được chơi cờ" có thể được, nhưng "không ngoan thì không cho chơi cờ" dễ khiến cờ gắn với cảm giác bị phạt.
Chơi cùng con khi không ở gần nhau
Nếu cha mẹ đi công tác hoặc con ở nhà ông bà, vẫn chơi cùng nhau được: tạo link mời trên trang online của môn cờ, chọn "Không giờ", gửi link cho con. Hai người vừa chơi vừa gọi điện trò chuyện. Bài chơi cờ với người thân ở xa hướng dẫn chi tiết.
Chơi cờ cùng con bao lâu là đủ?
Không cần dài. Hai ba ván ngắn, dừng lại khi con còn đang vui, tốt hơn nhiều so với một buổi dài khiến con mệt và chán. Trẻ nhớ cảm giác cuối cùng của buổi chơi; nếu kết thúc vui, con sẽ muốn chơi lần sau.
Khi con giỏi hơn cha mẹ
Sớm muộn gì, nếu con thích cờ, con sẽ giỏi hơn cha mẹ. Đó là khoảnh khắc đáng tự hào. Hãy vui vẻ thừa nhận, và để con dạy lại mình. Trẻ được "làm thầy" của cha mẹ thường rất hào hứng và càng yêu cờ hơn. Nếu con muốn học bài bản hơn, Trung Tâm Cờ Vua và Trung Tâm Cờ Tướng có bài về chọn lớp và thầy. Các bài khác cho gia đình nằm trong mục gia đình chơi cờ.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ không biết chơi cờ có dạy con được không?
Được. Cha mẹ và con có thể cùng học luật và cùng chơi với máy. Sự hiện diện quan trọng hơn trình độ.
Nên cho con bắt đầu với môn cờ nào?
Trẻ nhỏ thường hợp với caro, sau đó có thể thử cờ vây trên bàn 9×9, cờ vua hoặc cờ tướng tuỳ sở thích.
Có nên cố tình thua cho con vui?
Với trẻ nhỏ mới học, nhường khéo để con thắng đủ nhiều là tốt. Khi con lớn hơn, nên chơi thật hoặc dùng chấp quân công khai.
Khen con thế nào cho đúng?
Khen nỗ lực và ý tưởng cụ thể thay vì khen con thông minh, và tránh so sánh với người khác.
Chơi cờ với con bao lâu là đủ?
Vài ván ngắn, dừng khi con còn vui, tốt hơn một buổi dài khiến con mệt.
