Trong nhiều gia đình Việt, ông là người đầu tiên dạy cháu đi cờ tướng. Chiếc bàn cờ cũ, những quân cờ mòn chữ, buổi chiều hiên nhà. Ngày nay, cháu có thể mang về những môn cờ ông chưa biết, như cờ vua hay cờ vây, và dạy lại ông. Bàn cờ trở thành nơi hai thế hệ gặp nhau dễ nhất, không cần chung sở thích âm nhạc hay phim ảnh, chỉ cần chung một ván cờ.
Vì sao cờ hợp với cả ông bà và cháu?
- Không cần sức khoẻ thể chất. Ông bà lớn tuổi vẫn chơi được, cháu nhỏ cũng chơi được.
- Cân bằng giữa kinh nghiệm và sự nhanh nhạy. Ông có kinh nghiệm, cháu nhanh nhạy. Ván cờ giữa hai người thường cân bằng hơn ta tưởng.
- Có thời gian bên nhau. Một ván cờ kéo dài đủ lâu để trò chuyện, đủ ngắn để không mệt.
- Truyền lại văn hoá. Ông kể chuyện quán cờ ngày xưa, chuyện cờ người ở hội làng. Bài cờ người ngày hội có thể là câu chuyện mở đầu.
Ông dạy cháu
Với nhiều ông bà, cờ tướng là môn quen thuộc nhất. Khi dạy cháu:
- Kể chuyện từng quân. Tướng ở trong cung, Sĩ canh gác, Tượng giữ đất không qua sông, Xe đi thẳng, Pháo cần ngòi, Mã nhảy nhưng bị cản chân. Trẻ nhớ luật qua câu chuyện nhanh hơn qua lời giảng.
- Dạy vài quân trước. Chưa cần bày đủ bàn. Ông với cháu chỉ chơi Tướng và vài quân Xe, Tốt để làm quen.
- Kiên nhẫn với câu hỏi. Trẻ hỏi rất nhiều, và mỗi câu hỏi là một cơ hội trò chuyện.
- Để cháu thắng vài ván. Niềm vui thắng ông là động lực rất lớn với trẻ.
Nếu ông muốn ôn lại luật hoặc tìm thêm bài dạy cờ tướng cho trẻ, Cờ Tướng Việt có đủ luật và bài cho người mới.
Cháu dạy ông
Nhiều trẻ học cờ vua ở trường hoặc chơi caro, cờ vây trên mạng. Hãy để cháu dạy lại ông bà:
- Trẻ rất thích được làm thầy. Khi dạy người lớn, trẻ thấy mình quan trọng, và học chính môn đó sâu hơn.
- Ông bà học môn mới giúp đầu óc linh hoạt. Học luật mới, nhớ cách đi mới là hoạt động trí óc tốt ở mọi lứa tuổi.
- Không ngại thua cháu. Ông bà thua cháu ở môn mới là chuyện vui, và dạy cháu rằng người lớn cũng học, cũng thua.
Với ông bà đã biết cờ tướng, cờ vua là môn dễ học tiếp vì có nhiều điểm giống. Bài cờ vua và cờ tướng có chung gốc? giải thích những điểm giống và khác.
Gợi ý để ván cờ ông cháu luôn ấm áp
- Chọn giờ phù hợp. Buổi chiều sau giờ nghỉ trưa của ông, sau giờ học của cháu.
- Không quá dài. Hai ba ván là đủ. Ông bà lớn tuổi có thể mệt mắt, trẻ nhỏ khó ngồi lâu.
- Bàn cờ to, quân rõ. Với ông bà có mắt kém, dùng bàn cờ lớn hoặc chơi trên máy tính bảng với màn hình to.
- Không tranh cãi luật quá lâu. Luật dân gian ông quen có thể khác luật cháu học. Thống nhất nhanh, hoặc chơi theo luật của ông cho vui.
- Chụp ảnh, ghi lại. Những ván cờ ông cháu là kỷ niệm quý. Nếu chơi online và đăng nhập, ván được lưu trong tài khoản để xem lại sau này.
Khi ông bà và cháu ở xa nhau
Nhiều gia đình có ông bà ở quê, cháu ở thành phố hoặc nước ngoài. Chơi cờ online là cách giữ kết nối:
- Cháu (hoặc bố mẹ) mở trang online của môn cờ, chọn Mời bạn chơi, chọn Không giờ.
- Bấm Tạo link mời, gửi link cho ông bà qua ứng dụng nhắn tin.
- Ông bà bấm link là vào ván, không cần đăng ký.
- Vừa chơi vừa gọi điện hoặc gọi video trò chuyện.
Với ông bà chưa quen điện thoại, lần đầu có thể cần người trong nhà giúp. Sau vài lần, ông bà sẽ tự làm được. Hướng dẫn chi tiết có trong bài chơi cờ với người thân ở xa.
Những môn cờ hợp với từng cặp ông cháu
- Ông quen cờ tướng, cháu nhỏ mới học: bắt đầu với vài quân, chơi trên bàn cờ thật ở hiên nhà.
- Bà thích trò chơi nhẹ nhàng: caro trên giấy hoặc trên máy tính bảng là lựa chọn vui, không căng thẳng.
- Cháu học cờ vây ở trường: cháu mang bàn 9×9 về dạy ông bà. Luật ít, chỉ vài phút là ông bà hiểu.
- Cháu lớn đã chơi giỏi: hai ông cháu chơi thật, cháu chấp ông một quân, ông kể chuyện cờ xưa.
Không có môn nào bắt buộc. Quan trọng là cả hai cùng thích và có thời gian ngồi bên nhau. Có những gia đình mà ông và cháu mỗi tuần đổi môn một lần, tuần này ông dạy, tuần sau cháu dạy, và chính việc đổi vai ấy làm cho buổi chơi cờ trở thành điều cả hai cùng mong đợi.
Chơi cờ và sức khoẻ tinh thần của ông bà
Nhiều người cao tuổi chơi cờ mỗi ngày như một thói quen giữ đầu óc minh mẫn và có niềm vui. Chơi cờ với cháu còn mang lại cảm giác được kết nối, được cần đến. Đây là lợi ích về tinh thần và sinh hoạt; bài viết không đưa ra lời khuyên y khoa. Mục người lớn và cờ có thêm bài về chơi cờ ở tuổi trưởng thành và cao tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà không rành điện thoại có chơi cờ online với cháu được không?
Được. Cháu gửi link mời, ông bà chỉ cần bấm vào link là vào ván, không cần đăng ký. Lần đầu có thể cần người nhà giúp.
Ông quen cờ tướng, cháu học cờ vua thì chơi môn nào?
Chơi cả hai. Ông dạy cháu cờ tướng, cháu dạy ông cờ vua. Hai môn có nhiều điểm giống nên học qua lại khá dễ.
Ông bà mắt kém có chơi được không?
Dùng bàn cờ lớn, quân rõ, hoặc chơi trên máy tính bảng có màn hình to và phóng to trang.
Nên để cháu thắng ông không?
Với cháu nhỏ, để cháu thắng vài ván giúp cháu hào hứng. Khi cháu lớn hơn, chơi thật để cháu có động lực.
Luật ông quen khác luật cháu học thì sao?
Thống nhất trước khi chơi. Luật dân gian và luật chuẩn đôi khi khác nhau; chọn một luật cho vui là được.
