Nhiều người khi đã mê một môn cờ lại tò mò muốn thử môn khác. Người chơi cờ tướng lâu năm muốn thử cờ vua, người chơi cờ vua nghe nói về chiều sâu của cờ vây, còn caro thì ai cũng thỉnh thoảng chơi. Câu hỏi đặt ra: học nhiều môn có làm mình rối, hay giúp mình chơi tốt hơn?
Câu trả lời ngắn: học nhiều môn hoàn toàn được, và có những lợi ích thật sự. Nhưng cần sắp xếp hợp lý, nhất là khi mới bắt đầu.
Lợi ích của việc chơi nhiều môn
Kỹ năng chung được rèn nhiều lần. Tính trước vài nước, kiểm tra đe doạ của đối phương, giữ bình tĩnh khi bị dồn: đây là những kỹ năng mọi môn cờ đều cần. Chơi nhiều môn là rèn chúng trong nhiều bối cảnh khác nhau.
Góc nhìn mới cho môn chính. Người chơi cờ vua học cờ vây thường nói họ hiểu rõ hơn về việc cân nhắc giá trị toàn cục. Người chơi cờ tướng học cờ vua thường chú ý hơn tới việc phát triển quân một cách bài bản. Mỗi môn soi sáng những khía cạnh mà môn kia ít nhấn mạnh.
Tránh nhàm chán. Khi thấy bế tắc ở một môn, chuyển sang môn khác vài ngày giúp đầu óc thoáng hơn, rồi quay lại với tinh thần mới.
Nhiều bạn chơi hơn. Biết nhiều môn nghĩa là bạn có thể chơi với nhiều người hơn: ông bà chơi cờ tướng, bạn bè chơi cờ vua, đồng nghiệp chơi caro.
Rủi ro: lẫn luật và phân tán
Rủi ro rõ nhất là lẫn luật, đặc biệt giữa cờ vua và cờ tướng vì hai môn có nhiều quân cùng tên nhưng đi khác nhau.
- Tượng trong cờ vua đi chéo bao xa cũng được; Tượng cờ tướng đi chéo đúng hai bước, không qua sông và bị cản mắt.
- Mã cờ vua nhảy qua quân khác được; Mã cờ tướng bị cản chân.
- Trong cờ vua, hết nước đi mà không bị chiếu là hoà; trong cờ tướng, hết nước đi là thua.
- Cờ tướng có Pháo cần ngòi để ăn quân, cờ vua không có quân nào như vậy.
Người đang học cả hai môn đôi khi đi nhầm Mã qua chân bị cản, hoặc quên Tượng cờ tướng không qua sông được. Những lỗi này sẽ giảm dần, nhưng lúc đầu dễ gây bực mình. Vua Tướng có nhiều bài dành riêng cho người chuyển giữa hai môn này.
Rủi ro thứ hai là phân tán thời gian: mỗi môn chơi một ít thì môn nào cũng tiến bộ chậm.
Cờ vây và caro ít gây lẫn
Cờ vây và caro có cơ chế khác hẳn (đặt quân lên bàn, quân không di chuyển), nên hầu như không lẫn với cờ vua hay cờ tướng. Nếu bạn đang chơi một môn "đi quân" và muốn thêm một môn, cờ vây hoặc caro là lựa chọn ít rối nhất.
Thú vị là cờ vây và caro cùng dùng một kiểu bàn giao điểm và quân tròn, nhưng mục tiêu khác nhau hoàn toàn: caro là xếp hàng năm, cờ vây là chiếm đất. Người chơi caro chuyển sang cờ vây hay bị "tật" cố xếp quân thành hàng dài; cần một thời gian để quen với cách nghĩ về đất và khí.
Cách sắp xếp khi học nhiều môn
Nắm chắc một môn trước. Chơi một môn đủ lâu để luật trở thành phản xạ, thường là vài tuần tới vài tháng tuỳ người. Khi không còn phải nghĩ về luật nữa, việc thêm môn mới sẽ nhẹ nhàng hơn.
Có môn chính và môn phụ. Chọn một môn để đầu tư nhiều thời gian (xem lại ván, học lý thuyết), các môn khác chơi để giải trí và mở rộng góc nhìn.
Tách buổi chơi. Tránh chơi cờ vua và cờ tướng xen kẽ trong cùng một buổi khi mới học. Một buổi một môn giúp đầu óc không bị nhảy qua lại.
Nhắc mình trước mỗi ván. Khi chuyển sang môn ít chơi hơn, dành một phút nhắc lại những luật dễ nhầm. Ví dụ trước ván cờ tướng: "Mã bị cản chân, Pháo cần ngòi, hết nước là thua".
Trẻ em có nên học nhiều môn?
Với trẻ nhỏ, nên để trẻ nắm chắc một môn trước. Việc học hai môn có luật giống mà khác như cờ vua và cờ tướng cùng lúc dễ khiến trẻ bối rối và mất hứng. Tuy vậy, caro thì có thể chơi song song với bất kỳ môn nào vì quá khác biệt và quá đơn giản.
Khi trẻ đã chơi vững một môn, thêm môn thứ hai có thể giúp trẻ thấy cờ đa dạng và thú vị hơn. Xem thêm chọn môn cờ theo tuổi.
Ví dụ một người chơi ba môn
Hãy hình dung một người chơi cờ tướng từ nhỏ. Họ dùng cờ tướng làm môn chính: mỗi tuần vài ván với bạn ở câu lạc bộ phường, thỉnh thoảng xem lại những ván thua. Sau vài năm, họ thử cờ vua vì con đang học ở trường; hai bố con chơi cùng nhau mỗi cuối tuần, và cờ vua trở thành môn "gia đình". Rồi một ngày họ tò mò về cờ vây, chơi vài ván 9×9 trên điện thoại lúc nghỉ trưa, như một cách thư giãn khác hẳn.
Ba môn, ba vai trò khác nhau, và không môn nào lấn át môn nào. Đó là cách nhiều người chơi cờ sống chung với nhiều môn một cách tự nhiên.
Một tài khoản cho mọi môn
Trong hệ Mưu Trí, mỗi môn có site riêng nhưng dùng chung một tài khoản đăng nhập bằng email. Bạn có thể chơi cờ vua, cờ tướng, cờ vây và cờ caro mà không phải tạo nhiều tài khoản; các ván được lưu lại để xem lại sau.
Câu hỏi thường gặp
Chơi cờ tướng lâu năm có khó học cờ vua không?
Thường không khó, vì bạn đã quen tính nước và bảo vệ quân chủ. Cần chú ý những luật khác biệt như Tượng, Mã, nhập thành, phong cấp và luật hoà pat.
Học cờ vây có giúp chơi cờ vua tốt hơn không?
Nhiều người thấy cờ vây giúp họ cảm nhận tốt hơn về giá trị toàn cục và sự cân bằng. Nhưng hai môn khác nhau nhiều, nên hiệu quả tuỳ người.
Bao lâu thì nên thêm môn thứ hai?
Khi bạn chơi môn thứ nhất mà không còn phải nghĩ về luật, và đã có thể tự xem lại ván của mình. Với nhiều người, đó là sau vài tháng chơi đều.
Có nên thôi môn cũ khi đã thích môn mới?
Không cần. Bạn có thể giữ môn cũ như một thú vui nhẹ nhàng. Nếu thấy môn mới hợp hơn hẳn, chuyển trọng tâm cũng không có gì sai; bài đổi môn cờ khi thấy chán bàn thêm về điều này.
