Không có độ tuổi nào là "đúng" để bắt đầu chơi cờ, nhưng mỗi giai đoạn trong đời có những điểm mạnh và giới hạn khác nhau. Một đứa trẻ bốn tuổi khó ngồi yên nửa tiếng để nhớ cách đi của sáu loại quân. Một người đi làm bận rộn khó dành cả buổi tối cho một ván cờ vây bàn lớn. Một người đã nghỉ hưu có thể có nhiều thời gian nhưng muốn tìm môn có bạn chơi quanh nhà.
Bài này gợi ý môn cờ hợp với từng độ tuổi. Đây là gợi ý chứ không phải quy định: trẻ nào thích cờ tướng từ sớm thì cứ để trẻ chơi cờ tướng.
Trẻ 4 đến 6 tuổi: làm quen bằng trò chơi
Ở tuổi này, điều quan trọng nhất là trẻ thấy vui. Trẻ chưa cần học đầy đủ luật của bất kỳ môn nào.
Caro trên bàn nhỏ là lựa chọn rất tự nhiên. Luật dễ hiểu: xếp được một hàng là thắng. Với trẻ nhỏ, có thể bắt đầu bằng bàn nhỏ và luật "bốn con liên tiếp" cho nhanh, rồi mới tăng lên năm.
Cờ vây trên bàn rất nhỏ cũng hợp, nhất là trò "ai bắt được quân trước thì thắng": chỉ cần hiểu một nhóm quân bị bao vây hết đường thở thì bị bắt. Trẻ thích cảm giác nhặt quân của bạn ra khỏi bàn.
Với cờ vua và cờ tướng, có thể cho trẻ làm quen từng quân một qua trò chơi nhỏ, ví dụ chỉ dùng Tốt để chơi "ai đưa Tốt sang bên kia trước". Chưa cần ép trẻ chơi trọn một ván.
Thời lượng nên ngắn, mười lăm đến hai mươi phút là đủ. Xem thêm trẻ mấy tuổi chơi cờ được.
Trẻ 7 đến 10 tuổi: học luật đầy đủ
Đây là giai đoạn nhiều trẻ học cờ vua hoặc cờ tướng một cách bài bản. Trẻ đã đủ kiên nhẫn để nhớ cách đi của từng quân và chơi trọn một ván.
Cờ vua hợp nếu trường có câu lạc bộ hoặc có lớp gần nhà. Cờ vua có nhiều tài liệu cho trẻ và hệ thống giải phong trào. Nếu cần tìm hiểu về lớp và giải, Trung Tâm Cờ Vua có nhiều bài dành cho phụ huynh.
Cờ tướng hợp nếu trong nhà có ông bà, bố mẹ chơi cờ tướng. Được chơi cùng người thân là động lực rất lớn với trẻ. Tìm hiểu thêm về lớp cờ tướng cho trẻ ở Trung Tâm Cờ Tướng.
Caro vẫn là môn giải trí nhanh tốt cho những lúc trẻ chỉ có vài phút.
Ở tuổi này, nên tránh biến cờ thành một môn học nặng nề. Không cần chấm điểm hay xếp hạng trẻ; hãy khen sự cố gắng và những nước đi hay.
Tuổi teen: tự chọn theo sở thích
Học sinh cấp hai, cấp ba đã có chính kiến và thường tự tìm tới môn mình thích qua bạn bè, qua các video trên mạng. Đây là lúc nhiều bạn trẻ khám phá cờ vây, vì sự tĩnh lặng và chiều sâu của nó, hoặc đi sâu vào cờ vua để thi đấu.
Tuổi teen cũng là lúc chơi online nhiều. Người lớn nên nhắc các bạn về an toàn khi chơi với người lạ, và về việc cân bằng thời gian. Chơi cờ online trong hệ Mưu Trí không có chat, người chơi chỉ trao đổi nước cờ, nên an toàn hơn nhiều nền tảng khác.
Người đi làm: nhịp nhanh và chơi đều
Người đi làm thường có ít thời gian liền mạch. Những môn hoặc thể thức có ván ngắn sẽ dễ duy trì:
- Caro: một ván vài phút, hợp giờ nghỉ trưa.
- Cờ vua hoặc cờ tướng nhịp nhanh: ván năm, mười phút.
- Cờ vây bàn 9×9: khoảng mười lăm, hai mươi phút một ván.
Nếu cuối tuần có thời gian, một ván cờ vây bàn lớn hoặc một ván cờ vua chậm sẽ là cách thư giãn thú vị. Bài chọn môn cờ theo thời gian có thêm gợi ý.
Người lớn học cờ lần đầu
Nhiều người tới tuổi ba mươi, bốn mươi mới bắt đầu học cờ, có khi vì con học cờ và muốn chơi cùng con. Người lớn có lợi thế là biết tự học, biết kiên nhẫn và biết đặt mục tiêu. Bất lợi là ít thời gian và đôi khi ngại thua trước người khác.
Lời khuyên là bắt đầu với máy ở mức thấp để không ngại, và học cùng con nếu có thể. Xem bài học cờ khi đã lớn.
Người cao tuổi: cờ là bạn
Với người cao tuổi, cờ thường gắn với niềm vui gặp gỡ. Cờ tướng là lựa chọn phổ biến vì dễ tìm bạn chơi ở công viên, quán nước, câu lạc bộ phường. Cờ vua và cờ vây cũng hợp nếu có bạn chơi cùng.
Chơi cờ online giúp người cao tuổi có đối thủ ngay cả khi không ra ngoài được. Con cháu có thể giúp ông bà cài đặt và chỉ cách mời bạn chơi qua đường link. Bài chơi cờ cho người cao tuổi có nhiều gợi ý thực tế.
Một môn cho cả gia đình
Nếu muốn cả nhà cùng chơi, caro là môn dễ nhất để mọi thế hệ ngồi chung một bàn. Cờ tướng thường là môn ông bà dạy cháu. Cờ vua hay được bố mẹ và con học cùng nhau. Không cần chọn một môn duy nhất; mỗi cặp người thân có thể có "môn riêng" của mình.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ 3 tuổi có nên học cờ không?
Có thể cho trẻ chơi những trò đơn giản như xếp quân, caro bàn nhỏ, nhưng chưa nên dạy luật đầy đủ. Mục tiêu là làm quen và vui, không phải học.
Có nên cho trẻ học cả cờ vua và cờ tướng cùng lúc?
Không nên khi trẻ mới bắt đầu, vì dễ lẫn luật. Để trẻ nắm chắc một môn vài tháng, rồi mới thêm môn thứ hai. Xem thêm học một hay nhiều môn cờ.
Người trên sáu mươi tuổi học cờ vây có khó không?
Không khó để bắt đầu vì luật ít. Nên chơi trên bàn nhỏ và không đặt áp lực phải giỏi. Niềm vui mỗi ván quan trọng hơn thắng thua.
Làm sao biết con hợp với môn nào?
Cho con thử vài môn trong một thời gian ngắn, quan sát môn nào con chủ động xin chơi lại. Sự thích thú tự nhiên là dấu hiệu rõ nhất.
