Ở Việt Nam, gần như ai cũng từng chơi ít nhất một môn cờ. Có người lớn lên cùng bàn cờ tướng của ông ngoài hiên nhà, có người biết cờ vua từ câu lạc bộ ở trường, có người thuộc lòng những ván caro vẽ vội ở trang cuối vở. Cờ vây thì ít phổ biến hơn, nhưng đang có thêm nhiều người tìm đến. Bốn môn này đều được gọi chung là trò chơi trí tuệ, vì kết quả phụ thuộc gần như hoàn toàn vào suy nghĩ của người chơi chứ không vào may rủi.
Dù cùng là cờ, bốn môn khác nhau khá nhiều về luật, nhịp độ và cảm giác khi chơi. Bài này đi qua từng môn một cách ngắn gọn, rồi so sánh chúng ở vài khía cạnh mà người mới hay quan tâm, để bạn biết nên bắt đầu từ đâu.
Cờ vua: trận chiến có mục tiêu rõ ràng
Cờ vua chơi trên bàn 8×8 với 16 quân mỗi bên. Mỗi loại quân có cách đi riêng: Xe đi thẳng, Tượng đi chéo, Hậu kết hợp cả hai, Mã nhảy hình chữ L, Tốt tiến từng bước. Mục tiêu là chiếu hết Vua đối phương, tức đặt Vua vào thế bị tấn công mà không còn cách thoát.
Cái hay của cờ vua là sự cân bằng giữa chiến thuật và chiến lược. Có những ván được quyết định bằng một đòn bắt đôi bất ngờ, nhưng cũng có ván thắng nhờ kế hoạch từ từ dồn ép từng chút một. Cờ vua có kho tài liệu học rất lớn bằng nhiều thứ tiếng, và là môn được thi đấu rộng rãi trên thế giới.
Nếu muốn thử ngay, bạn có thể chơi cờ vua với máy trên Cờ Vua Số mà không cần đăng ký.
Cờ tướng: gần gũi và đầy đòn thế
Cờ tướng là môn cờ quen thuộc nhất với nhiều gia đình Việt. Bàn cờ có 9 đường dọc và 10 đường ngang, quân đứng trên giao điểm chứ không đứng trong ô. Giữa bàn có sông chia hai bên, mỗi bên có một cung nơi Tướng và Sĩ không được bước ra.
Những luật riêng như Pháo phải có ngòi mới ăn được quân, Mã bị cản chân, Tượng không qua sông, hai Tướng không được đối mặt tạo nên một thế giới đòn thế rất khác cờ vua. Cờ tướng thường có nhịp nhanh, nhiều đòn sát cục đẹp mắt, và đặc biệt hợp với không khí quây quần: một ván cờ ngoài quán nước có thể thu hút cả nhóm người đứng xem.
Cờ vây: đơn giản về luật, sâu về chiến lược
Cờ vây có luật ít nhất trong bốn môn. Hai người lần lượt đặt quân đen và trắng lên giao điểm của bàn cờ, quân đã đặt thì không di chuyển. Một nhóm quân bị bao vây hết đường thở, gọi là hết "khí", thì bị bắt khỏi bàn. Cuối ván, bên nào kiểm soát nhiều đất hơn thì thắng.
Chính vì luật đơn giản mà cờ vây có chiều sâu đặc biệt. Bàn chuẩn 19×19 có rất nhiều giao điểm, mỗi nước đi phải cân nhắc cả cục bộ lẫn toàn cục. Người mới thường bắt đầu trên bàn nhỏ 9×9 để làm quen. Cờ vây rèn khả năng nhìn tổng thể và biết khi nào nên nhường một chỗ để lấy lợi thế ở chỗ khác.
Nếu bạn chưa từng chơi, Cờ Vây Việt có bàn 9×9 để làm quen với máy.
Cờ caro: dễ vào, nhanh, đầy bất ngờ
Cờ caro, còn gọi là gomoku ở nhiều nước, là môn dễ bắt đầu nhất. Hai người lần lượt đánh dấu X và O lên bàn kẻ ô, ai tạo được năm quân liên tiếp theo hàng ngang, dọc hoặc chéo trước thì thắng. Ở Việt Nam, nhiều người chơi theo luật chặn hai đầu: năm quân liên tiếp mà hai đầu đều bị quân đối phương chặn thì chưa tính thắng.
Caro nhìn có vẻ đơn giản, nhưng để chơi giỏi thì phải đọc được thế cờ: đâu là thế ba mở cần chặn ngay, đâu là cơ hội tạo đòn kép khiến đối phương không thể chặn hết. Một ván caro thường chỉ kéo dài vài phút, rất hợp khi bạn có ít thời gian.
So sánh nhanh bốn môn
Để dễ hình dung, có thể so sánh bốn môn ở vài khía cạnh sau.
Độ khó của luật. Caro dễ nhất, chỉ cần một phút để hiểu. Cờ vây có luật ít nhưng khái niệm "khí", "mắt" và cách tính điểm cần thời gian để thấm. Cờ vua và cờ tướng có nhiều loại quân, mỗi loại một cách đi, nên người mới cần vài buổi để nhớ hết.
Thời gian một ván. Caro thường vài phút. Cờ tướng và cờ vua dao động từ vài phút (cờ nhanh) tới hơn một tiếng. Cờ vây trên bàn 19×19 có thể kéo dài lâu nhất, nhưng bàn 9×9 thì một ván chỉ khoảng mười lăm, hai mươi phút.
Kiểu tư duy nổi bật. Cờ vua và cờ tướng nhấn mạnh tính toán chuỗi nước và đòn chiến thuật. Cờ vây nhấn mạnh cảm giác toàn cục và cân bằng lợi ích. Caro nhấn mạnh việc đọc thế và phản ứng nhanh.
Không khí khi chơi. Cờ tướng gắn với văn hoá quán cờ, cờ vua gắn với câu lạc bộ và giải đấu, caro gắn với tuổi học trò, còn cờ vây mang cảm giác trầm lặng, suy tư.
Bạn có thể xem thêm cách chọn môn trong bài nên học môn cờ nào trước và so sánh ba môn cờ chiến lược.
Có nên chơi nhiều môn cùng lúc?
Nhiều người chơi được hai, ba môn mà không bị rối. Các môn có những điểm chung: đều cần tính trước vài nước, đều cần kiểm tra nước đi của đối phương có đe doạ gì không, đều cần giữ bình tĩnh khi bị dồn ép. Kỹ năng rèn ở môn này thường hỗ trợ môn kia.
Tuy vậy, khi mới bắt đầu, nên tập trung một môn trong vài tuần để nắm chắc luật và những ý tưởng cơ bản, rồi mới mở rộng. Nếu bạn đã chơi cờ tướng và muốn thử cờ vua, hoặc ngược lại, Vua Tướng có những bài viết riêng về chuyển môn.
Chơi ở đâu?
Cả bốn môn đều có thể chơi với máy và với người thật ngay trên trình duyệt trong hệ Mưu Trí, miễn phí và không bắt buộc đăng ký. Nếu muốn lưu lại các ván đã chơi, bạn tạo một tài khoản bằng email, và tài khoản đó dùng chung cho mọi site trong hệ. Danh sách các trò chơi có ở trang chọn trò chơi.
Câu hỏi thường gặp
Môn cờ nào dễ học nhất?
Cờ caro dễ học nhất vì luật chỉ gói trong một câu: năm quân liên tiếp thì thắng. Sau caro, cờ vây trên bàn 9×9 cũng dễ bắt đầu vì luật ít, dù muốn giỏi thì cần nhiều thời gian.
Môn cờ nào khó nhất?
Khó hay dễ còn tuỳ người. Mỗi môn đều có chiều sâu gần như vô tận ở trình độ cao. Điều quan trọng là chọn môn mình thấy thích, vì sự thích thú giúp bạn chơi lâu dài.
Chơi cờ có giúp đầu óc minh mẫn hơn không?
Chơi cờ là một hoạt động đòi hỏi tập trung và suy luận, nhiều người thấy nó giúp họ rèn sự kiên nhẫn và tập trung. Tuy vậy, cờ không phải là thuốc; nên xem đây là một thú vui lành mạnh cho trí óc.
Trẻ em nên bắt đầu với môn nào?
Nhiều trẻ thích caro trước vì nhanh và dễ thắng. Cờ vua và cờ tướng hợp khi trẻ đã đủ kiên nhẫn để nhớ cách đi từng quân. Xem thêm trong mục trẻ em và cờ.
Có cần mua bàn cờ thật không?
Không bắt buộc. Bạn có thể bắt đầu ngay trên điện thoại hoặc máy tính. Khi đã thích, một bàn cờ thật sẽ giúp những buổi chơi cùng gia đình, bạn bè thêm vui.
